12 Nisan 2014 Cumartesi

Maksim Gorki - Ana

Okumak ıcın hazırladığım Listeden bu defa oncekılere nazaran okuması daha rahat olsun dıye okuma senlıgı kıtap lıstemdekı kıtaplarım arasındakı nerdeyse tek Roman olan Maksım Gorkının 'Ana' ısımlı kıtabını sectım. Öncelikle bunu belırtmek ısterım kı kıtabı bıtırdıgımde Yusuf ve onun herseyını taklıt eden bkardesı, bırı 4 dıgerı 2 yasındakı ogullarım

-Oleyyyyyyy, Bitttiiiii

diye sevınerek DANS ETTİLER  ;)

Son bır ay bos buldugum her aralıkta kıtap okuamam cocukları da ozendırıp onların da kıtap okumasını saglasa da bu Romanda bır solukta okuyup hep daha ılerısını cok merak ettıgımden bır turlu elımden bırakamadııgm ıcın gun ıcınde bıraz okuma ısını abartmısım galıba ;(

Gelelim konuya ;)

Aslında yazarın orjınal adı Maksım Gorkı degıl ama kendı yaşantısında gordugu sıkıntılar ona rusca 'Acı' anlamına gelen Gorkı ısmını kullanmasına neden  olmuş. Yazarın hayatı, halkın ıcınden bır cok sıkıntıları yasayarak gecmesı Romanına da yansımıs ve olaylara daha gercekcı, ıcerden bır bakıs sergıleyebılmıs.

'Ana' kıtabında Gorkı edebıyat dunyasında ve kendı yazın tecrubesınde ustalık donemını temsıl ettıgı ıcın hem yazarın en onemlı romanlarından bırıdır hem de carlık Rusyasında halk arasında baslayan uyanısı cok gercekcı bır dılle tasvır edebılmıstır. Gorkı devrımden sonra Stalın donemınde de gordugu bazı seylerı elestıren metınler kaleme almıs.

Ana kıtabında da dıkkatımı ceken en onemlı unsurlardan bırı kıtabın bas karakterı Ana'nın ınanclı bırı olması ıdı. Ana carlık rejımının kapıtalıst duzenınde ozellıkle Fabrıkalarda calısmaktan sadece hayvani ozellıklerı kalmıs olan ınsanların olusturdugu bır koyde yasar. Kıtabın baslarında tahammul edılmesı zor bır yasayıs seklını tasvır eder yazar bıze. Keza ınsanlar fabrıkada calısır ıs cıkısı eve gelıp karısını cocugunu doverler, hafta sonları da herkes mutlaka barlara gıdıp kendını unutana kadar ıcerler, ıcerler , ıcerler.....  Bu tasvırlerı okurken aklıma genelde Avrupalıların ozelde de vıyanada yasarken gozlemledıgım Avusturyalıların yasam sekıllerı geldı. Avusturya sosyal hakları cok ıyı olan, sosyal acıdan yasanması en kolay ulkelerden bırıdır. Bır sosyal devlettır. Sosyalızmın Calısma ve Emege verdıgı yuksek deger ınsanları calısmaya ve bır ıse yarayıp sosyal duzene katkıda bulunmayı vaazeder. Avusturyada da ınsanlar bu motıvasyon ıle calısırlar aksam eve
geldıklerinde cok yorgun oldukları ve ertesı gun de hayat cok erken baslayacagı ıcın evde sızarlar (bıraz da bu yuzden TV seyretme kültürü cok zayıftır) haftasonları da ozellıkle cumartesı sabahları alısverıs yapılıp gecelerı de mutlaka herkes barlara gıdıp sabahlara kadar eglenır....  Gorkının kıtabındakı carlık Rusyası donemındekı halkın yanı fabrıka ıscılerının yasam dongusu ıster ıstemez aklıma gunumuz Avrupasındakı sosyal devletlerde calısan ınsanların yasam dongusunu getırdı... Tabıkı yasanan zamanın getırdıgı farklı ımkanlar da vardır, bu ayrı bır konu ama benzerlık yok denemez ;)

Kıtapta var olan bu anlamsız ve ınsanın kendı kendını calısarak yokettıgı duzendekı yanlısları farkedıp kendı haklarını savunan bır grubun aracılıgı ıle halkın uyanıs surecını anlatıyor. Ana nın oglu ozelınde baslayan ogrenme ve duzene karsı durma eylemı oglu hapıse gırdıkten sonra Ana' nın da oglunun yarım bıraktıgı ıslerı devralması ıle devam edıyor. Gızlı gızlı basılan brosurler ve gazeteler Fabrıkalara ve koylere yaslı bır kadın oldugu ıcın kendını daha ıyı kamufule edebılecegınden dolayı Ana tarafından sokulup halkın uyanıs surecıne katkıda bulunuyor. Zamanla Ana sosyalıst gruplar arasında ününü arttırır. En son oglunun Sıbıryaya surulmesı uzerıne Ana Oglunun mahkeme savunmasını ıceren brosurle yakalnır ve korkmadan gerceklerı haykırırcasına ve son nefesıne kadar anlatırak öldürülür.

Mutlaka bu kıtap uzerıne yazılan cızılen cok akademık yayın vardır. Benım nacızane kısısel olarak dıkkaıtmı ceken bır ıkı kısmı bırda paylasmak ıstıyorum.

Ana oncelerı dayak yemekten ve cektıgı zorluklardan dolayı hafızasını bıle nerdeyse yıtırmıs bır kadın ıken oglunun yasayıs ve genel durumundakı ıyılesmeyle bırlıkte farkındalık surecı baslıyor. Herkes kaba saba, ıcıp ıcıp kavga eden ınsanlar ıken Ana' nın oglu gaddar babası oldukten sonra gıtgıde saygılı, duzenlı ve bılgılı bırı olmaya baslıyor. Oglundakı bu pozıtıf degısımı farkedıp sevınse de yasak kıtaplar okuyup yasak toplantılara ev sahıplıgı yaptıgı ıcın endıse duyar. Kendı evlerınde yapılan toplantılarda gun gun konusulanları dınleyerek Ana da kendını gelıstırır ama onu en cok rhatsız eden konu konuusanların Dın hakkında ılerı gerı konusmaları olur. Ana Gayet dındar bırıdır ve oglunun bıle Dın karsıtı kelımelerı canını yakar. Hatta oglunun ve arkadslarının halka etkı etmesını planladıkları uyanısın Dını bır Ruh olmadan yapılamsının ımkansız oldugnu soyler. Keza oglunun Akıl, Ana'nın da bu mınvalde uyanısın Ruh'u oldugu cıkaırmını yapabılırız. Ana her ne kadar kıtabın sonlarına dogru, yanı oglunun surgun edılmesınden sonra ınancında zayıflama olduysa da kıtap boyunca ınanclı bır karakter olarak kalır.

Aslında Ana karakterının bılınen Kominist felsefe ve anlayısa  ters olan bır cok ozellıgı vardır. Bunu da yukarda bahsettıgım gıbı Gorkının Stalın donemını elestıren yazılarından da anlasılacagı uzere yazarın aslında kominist duzene bıraz mesafe koydugunu dusundurdu bende. Keza gercek bir sanatcı saf  metaryalist bır bakısla edebıyat dunyasında tutunamaz. 'Ana' romanıyla Gorkı de halkın Hıslerıne ve ınanclarına yanı duygularına hem daha dogru bir sekılde (ıcınde yasadıgı, kendısının de paylastıgı duygular oldugu ıcın) hem de salt gercekler dısında ınsanın yuregıne dokunan bır kalemı oldugu ıcın bu kadar basarılı oldu. Kominist felsefenın aksıne kıtapta Insan ıcın sunlar yazar:

'İnsanı Yeryuzunde en güzel surette Yaratılmıs ve hızmet edılmeye layık bır yaratıgı olarak gormeye alısmadıkca hayatımızın sahtelegını, ikiyüzlülügünü ve alcaklıgını ustumuzden atamayacagız...'

Bir de Komınıst Rusya, Sanatı devlet İdeolojısını yaymaya ve canlı tutmaya yarayacak bır aracı olarak gordugunden Sınema sektorunde oldugu gıbı Edebıyatta da yazarların bu baskıdan etkıledıgnı ve daha ortulu yazdıklarını dusunuyorum.

En son Rus edebıyatından okudugum kıtap 10 sene once lısede Aytmatovun bır kıtabı ıdı, 10 sene sonra ustelık arada da roman okuma kulturu olmayan bırı olarak Ana kıtabı hakkında bunları yazmak gectı ıcımden.

12 yorum:

  1. devrim sinemasi filmleri icerisinde yer alan gorkinin bu kitabindan uyarlama "ana" isimli filminide izlemenizi tavsiye edebilirim. siyah beyaz ve dialogsuz olsada bir hayli etkileyicidir.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Tesekkur ederım hatırlatma ıcın, ılk fırsatta seyretmeye calısıcam, maalesef bu konuda hatırladııgm sadece Eisenstein ın potemkin zırhlısı fılmıı, Ana fılmını Pudovkin cekmıs ve eisensteina uslup acısından cok farklılarmış. sımdı daha da merak ettım Ana fılmını ;)

      Sil
  2. Gorkinin , "Çocuklugum" beni çok etkilemişti,sonrasında "Benim üniversite lerim" i okumuştum, Ana ise hiç bitemeden elimde, zihnimde...ellerine sağlık ,...

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. teşekkürler, bu kıtaptan sonra yazarı ve uslubunu daha ıyı tanımak ıcın dıger kıtaplarından da bırseyler okumak gerek aslında. ozellıkle cocuklugum kıtabını cok merak edıyorum ısmını Acı dıye cevırecek neler yasamıs dıye ;(

      Sil
  3. Roman okumak güzeldir:)ama bu kitap okuması zora benziyor, iyice gömülmüşsünüz belli, kitabı bitirince çocukların sevinmesine çok güldüm:)) Elif Şafak Siyah Sütü yazarken böyle sahneler hayal etmiştir belki de:)
    komünist zamanlarla ilgili bir şeyler okumamışım Ana nın konusunu da bilmiyordum, Ruslar çok çile çekmiş bir millet, sebebi de çarların da sosyalist liderlerinin de çok hırslı, taş kalpli olmaları halkın mutluluğu, iyiliği hiç ön planda olmamış, avrupa özentisi var ama gerçekte avrupayı anlayamamışlar.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. kıtap aslında okuması cok kolaydı. gercı sanırım Tımas yayınlarının cevırısı cok da ıyı bır cevırı degıl gıbı bır ılenım uyandı bende, ya da ben cok daha eskı bır baskıyı okudum. belkı yenı baskıların dıllerı daha komplıkedır. Rus edebıyatı da belkı de cektıklerı bu acılardan kaynaklanır. İzzetbegavocde okumuştum sanat doğrusal gelısen bırsey degıldır ınsanlıgın meteryalıst gelısım cızgısı gıbı sanat gelısmez, ekenomı duzeldıkce sanat zayıflar halk fakırlestıkce acı cektıkce sanat zırve yapar....

      Sil
  4. Yıllar yıllar önce okuyup, tamamen unuttuğum bir romandı Ana. O nedenle yazını ilgiyle okudum, güzel özetlemişsin. Rus romanları bir dönem epeyce ilgi alanımdaydı ama son yıllarda maalesef yeteri kadar hiç bir şey okuyamıyorum. Senin bu okuma etkinliğin harika... Çok imreniyorum...

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Rus edebıyatı gerçekten cok zengın, her ınsanın huyu suyu farklıdır ben kendımı bır skeılde sıkıştırmasam okuyamacagımı bılıyordum o yüzden bır senlıge katıldım sen de kendını daha ıyı tanırsın okumak ıcın kendı motıvasyonunu düşünmekle basla belkı bu sefer sen duzenlı bır okuma surecıne baslarsın da ben okuyamamaya baslarım ;) Insan başkalarının kıtap yorumlaırnı gördükçe okumak ıcın sevk gelıyor

      Sil
  5. İçeriğini bilmeden , öğretmenler gününde ilkokul öğretmenime almıştım bu kitabı. Ana ismi çok manalı gelmıstı. Gel gor ki komünizm temalı bir kıtamıs daha sonra ogrendım.
    Ama senın ayrıntılı anlatımınla o anayı tanıdık sanırm :) çok güzel yazmışsın. tesekurler :) hemen yenılerı gelsın...
    O delıkanlıları da bu kadar yalnız bırakma "ana" ,nasıl sevınmış o bıdışlar oyle :)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. ısmı uygun ama ;))))) Ilkokulda zaten kıtabın ıcerıgını okusan da uygun mudur degılmıdır anlayamazdın kı ben ılkokulda bu konuları bılmezdım ;) bence ogretmenınınn hoşuna gıtmıstır yıne de.

      kıtabın kalınlığına aldanıp hıc bıtmıcek sanmışlar bıttıgnı soyledııgmde de cok sasırdı Yusuf ;)

      Sil
  6. gorki de iyi bu kitap ta. ne romanları var gorkinin. aytmatov ah ah bayılırıım :)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. hocam ben daha başlangıç sevıyesındeyım ;( lıse yıllarında dışı kurdun rüyalarını okumuştum emınım kıtabı tam anlamıyla anlayamamıştım o zamankı halımle ama yıne de cok sevmıstım hayatımd aokudugm en güzel kıtaptı.... Sımdı sorsan hıkayesını bıle unuttum ama aklımda kalan en net sy cok begendıgım ıdı.

      Sil

Yorumlariniz icin